populaire bejaarde

door Frank

Hij is al over de 70, maar werd door Adbusters uitgeroepen tot Man van het Jaar: Herman Daly. Deze kritische ex-Wereldbankeconoom is blij met economische groei. Maar niet met oneconomische groei, zoals we de laatste 25 jaar hebben gezien.
Hij moet in ons boek, en daarom spraken we met hem.

U ziet de economie als deel van een groter geheel.
“Economen denken dat de economie het systeem is. Dat is niet zo. Economie is een subsysteem van iets groters, namelijk de biosfeer. Die is eindig en groeit niet. Het is een mathematische wet die zegt dat een eindig systeem geen oneindig groeiend subsysteem kan bevatten.”

Geen speld tussen te krijgen.
“Het is heel simpel. Het enige is dat er iedere dag zonne-energie aan ons systeem wordt toegevoegd, maar ook die hoeveelheid neemt niet toe. Onze biosfeer is begrensd en groeit niet.”

Wat gebeurt er als een subsysteem wel blijft groeien?
“Dan schendt het op een gegeven moment de grenzen van het grotere systeem.”

Waar ziet u dat gebeuren?
“Denk aan klimaatverandering. We stoten meer broeikasgassen uit dan het ecosysteem kan verwerken. Maar er zijn veel meer acute problemen: drinkwatertekorten, visgronden die uitgeput raken, bodemerosie, de olieproductie die op een gegeven moment kleiner zal zijn dan de vraag, enzovoorts. Het heeft altijd te maken met twee processen die meestal worden vergeten: uitputting van kapitaal en vervuiling.”

Daar houden economen geen rekening mee?
“Precies. Het begint al bij het stroomdiagram waar economieboekjes altijd mee openen. Je kent het wel: productiefactoren, bedrijven, huishoudens, consumptie, etcetara, en dan weer een pijl naar het begin. Een gesloten systeem. Daar zitten twee cruciale fouten in. Er staat niets in over grondstoffen die van buiten komen, en er staat niets in over afval en vervuiling die er het gevolg van zijn. Dat is geen probleem zolang de samenleving klein is ten opzichte van het grote ecosysteem, maar die tijd is nu voorbij. Het systeem loopt tegen zijn grenzen aan. In het begin was dat nog niet zo zichtbaar, maar de problemen zijn nu acuut geworden.”

We zijn het met u eens. Alleen... wat heeft dit met de crisis te maken? Beweert u nu dat ecologische grenzen de kredietcrisis hebben veroorzaakt?
“De oorzaak van de crisis ligt bij schulden die mensen niet meer konden afbetalen. Die schulden zijn ontstaan doordat de groei tegen fysieke grenzen aanliep. Om dat niet te hoeven erkennen hebben we allerlei soorten financiële constructies bedacht om maar te kunnen blijven groeien. Maar het is uitstel van executie.”

Het heeft dus geen zin om de economie te stimuleren?
“Nee, dat idee komt van mensen die denken dat het een liquiditeitscrisis is, dat de economie in de problemen zit omdat bedrijven geen leningen meer kunnen krijgen. Maar dat verhaal klopt niet. Uiteindelijk het geen kwestie van niet genoeg liquiditeit. Het is een kwestie van schuld die sneller groeit dan de onderliggende waarde. Misschien komt het even weer op gang als we er meer geld impompen, maar de crash zal op een gegeven moment toch komen. We zullen moeten devalueren.”

We leven op de pof, zegt u.
“Precies. Geleend geld is een claim op toekomstig gecreëerde waarde. Je belooft dat je in de toekomst waarde vermeerderd zal hebben, zodat je het kan terugbetalen. Op een gegeven moment realiseren mensen zich echter dat ze het niet meer kunnen terugbetalen. Het werd het eerste zichtbaar in de wereld van de subprime hypotheken. Mensen leenden voor een huis, maar hun inkomsten waren niet toereikend. Omdat we met elkaar helemaal niet zo veel kunnen produceren. Maar dat is helaas niet de conclusie die mensen nu trekken. We denken dat we die waarde met meer liquiditeit wel kunnen produceren.”

Reageren?

Naam:
Email:
URL:
Reactie:
Een testvraag om te kijken of je spam bent: Wat is de eerste letter van sinterklaas?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.